وسیله‌ای برای هدف


تیتر:‌ وسیله‌ای برای هدف

 

 نگاهی به نقش فعاليت‌های عمرانی در حرکتهای جهادی

علیرضا ایراندوست، دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی طراحی


 

 

امام خمینی(ره):

 «.... و خیلی میل داشتم که بروم یک دفعه در این جهاد سازندگی، من هم خدمت بکنم».[1]

 

 

اسلام از انسان و جـهـان، تـفـسـيرى واقعگرا دارد و حياتِ مادى را بخش بسيار ناچيزی از مجموعه هستى مىداند و آرمان آفرينش انسان را درك قرب الهى و لقاى خداوند بیان میکند. ارزشمندترين مـنـابـع در تـعـيين اهداف، انگیزه­ها و ضرورت­های فعالیت‌های عمرانی در این «حرکت عظیم»،[2] قرآنکریم و روایات اهلبیت(علیهمالسلام)، است که در این مقاله کوتاه، به دنبال احراز برخی از این اهداف در حرکت‌های جهادی هستيم.

 

با عنایت به آیه ذیل و سیرة حضرت رسول(ص) و ائمه اطهار(علیهمالسلام)، می‌توان هدف و انگیزه فعالیت­های عمرانی در حرکت‌های جهادی را بكارگيرى تمامى توان بدنی و حضور فیزیکی خويش به عنوان یکی از مراتب ایثار و کسب رضایت خداوند دانست:  

 

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ‏ يَرْتَابُواْ وَجَاهَدُواْ بِأَمْوَلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ‏».

«مؤمنين تنها كسانى هستند كه به خدا و رسولش ايمان آوردند، سپس ترديد نكردند و با اموال و جان‌هاى خود در راه خدا جهاد كردند. آنان همان راستگويانند.» [3]

 

كـلمـه مـجـاهده كه مصدر «جَاهِدُواْ» است، به معناى بذل جهد و به كارگيرى تمامى توان خويش در پيشبرد راه خـدا اسـت. كـلمـه «سَبِيلِ اللَّهِ» بـه مـعـنـاى ديـن خـدا اسـت و مـنـظـور از مـجـاهده به اموال و انفس، عمل و به كار گرفتن تا آخرين درجه قدرت است؛ در انجام تكاليفِ مالى. از قـبـيـل زكـات و سـاير انفاقات واجب، و انجام تكاليفِ بدنى، از قـبـيـل نماز، روزه، حج و خدمت به محرومان و غيره. مـعناى آيه اين است: مؤمنين واقعى كوشش مى‌كنند تا تكاليف مالى و بدنى اسلامى خـود را انـجـام دهند، و در حالى انجام مى‌دهند -و يا عملشان چنين حالى دارد- كه در دين خدا و در راه او است «أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ» - اين جمله بر ايمان مؤمنين نامبرده تا زمانی كه آن صفات را حفظ كرده باشند صحه گذاشته و تصديق مى كند. آنان كه با پرداخت مبلغى از رفتن به جبهه و يا انجام كارهاى سخت شانه خالى مى‏كنند، مؤمن واقعى نيستند و ايمان بدون عمل، شعارى بيش نيست.[4]

 

پس فعالیت بدنی و حضور فیزیکی برای انجام تکالیف، یکی از مراتب عالی ایثار است که نتایج ذیل را نیز به همراه دارد:

 

1- فعالیت­های عمرانی اصلی­ترین و موثرترین ابزار فرهنگی- تربیتی هستند؛

  •  فعالیت­های عمرانی جهادگران، به دلیل نزدیكي و خودمانی شدن آنها با اهالی، آنها را نسبت به گروه و اعتقادات آن علاقه­مند مي‌كند و حتی در مواردی الگوي ساختاري روستا را تغيير می­دهد. اما باید دانست اين ابزار که گاهي وسيله مهمي در ارتقاي معنوي است، به ابزاري تبديل ميگردد که ممکن است فرهنگ منطقهاي را ويران کند. گروهي را تصور کنيد، که وارد مناطق محروم ميشوند تا با تلاش عمراني، منطقهاي را آباد نمايند، ولي رفتار ساختار شکنانه اعضاي گروه، نگاه يتيم نوازانه به اهالي، برخورد ذلت‌آمیز و خالی از روح عزتمندی با اهالی و آسیب­های دیگر چه صدمات جبران ناپذيري می­تواند به فرهنگ منطقه وارد نماید.

 

  • یکی از بهترین و موفق‌ترین روش­های تربیتی، تربیت از راه عمل است. چون امام صادق(ع) نیز از شیعیان می‌خواهد که با زبان عمل مردمان را به فرهنگ دینی فراخوانند. که این زبان اثرش از زبان گفتاری بسی بیشتر و سودمندتر است: «کُونُوا دُعاةَ النّاسِ بِغَیْرِ اَلْسِنَتِکُمْ لِیُرَوا مِنْکُمُ الْوَرَع و الاِْجْتِهادَ و اَلْصَلَاةَ و اَلْخَیْرَ فَاِّنَّ ذَلِکَ دَاعِیةَ.» مردمان را به غیر گفتارتان به سوی اسلام و ارزش‌های دینی فرا خوانید تا در رفتار شما پرهیزگاری و تلاش و نماز و نیکی ببینند. چون این گونه دعوت کردن، اثرگذار است[5] و تربیت از راه عمل و نشان دادن الگوهای عملی، صداقت و صمیمیت عاملین را به همراه دارد.

 

  • «حضور يك جوان مؤمن و متدين و متشرع در يك مجموعه روستايى، در بين جوانان، در بين مردم، مظهر مجسم آيه قرآن است؛ آنها را به دين، به انقلاب، به معنويت، سوق مي‌دهد ... شما با عمل خودتان مردم را به ايمان، به اسلام، به دين دعوت مي‌كنيد. اين خدمترسانى است؛ خدمترسانى مادى و خدمترسانى معنوى»[6].

 

رهبر معظم انقلاب نیز به همین دلیل حضور جهادگران بسیج سازندگی را تعبیر به «مظهر مجسم آیة قرآن» نمودند.

 

2- حضور در مناطق محروم و چشیدن طعم فقر در راستای تزکیه و تربیتِ نفسِ رفاه­طلب، مغرور و متکبر است. [7]

 

  • امام خمینی(ره): «اساساً اسلام برای سازندگی آمده است و نظر اسلام به ساختن انسان‌هاست. جهاد برای سازندگی، سازندگی انسان خودش را، مقدم بر همه جهادها است».[8]

 

3- هدف عالي حرکت­های جهادي، پرورش و تربیت نیروی کارآمد با تفکر و فرهنگ جهادی است. این حرکت­ها، فرصتي طلايي براي تربيت اهالي منطقه هدف و جهادگران است.

 

  • امام خمینی(ره): «ما آن روز عيد داريم كه مستمندان ما، مستضعفان ما، به زندگى صحيح رفاهى و به تربيت‌هاى صحيح اسلامى- انسانى برسند».[9]

 

4- دست یابی به روحیه جهادی، با انجام فعالیت­های سخت عمرانی که بدون هیچ چشم ­داشت مادی صورت می­ گيرد.

 

  • «آن جايي كه حركت و روح جهادي وجود دارد انسان در ايمان آرمان و خدمت به ديگران حل مي شود و خود را فراموش مي­ كند.»[10]
  • «روحيه جهادى داشته باشيم؛ يعنى كار را براى خدا، با جديت و به صورت خستگىناپذير انجام دهيم- نه فقط به عنوان اسقاط تكليف- بلاشك اين حركت پيش خواهد رفت.»[11]

 

5- خدمت­ رسانی به محرومان صورت پذیرفته و نیازهای عمرانی و سخت افزاری منطقه هدف در حد توان گروه‌جهادی مرتفع می­ گردد. [12]

 

  • مقام معظم رهبری(مدظله): «سیاست کلی باید این باشد: روستاها را آباد کنید، زندگی را در روستاهای کشور آسان کنید، برای آنها وسیله ارتباط، راه و جاده و امکان حمل و نقل و بقیه امکاناتی که برای یک زندگی راحت لازم است، بطور کامل فراهم کنید. این‌ها وظایف بزرگی است، همه این‌ها همت‌های بلند، ایمان‌های عمیق و انگیزه‌های صادق و راستین لازم دارد.»[13]

 

6- هدف، فقط ساختن بنا يا آباديِ مزرعه نيست، بلکه شکوفايي توانمندی­های بومی اهالی منطقه هدف، آرمانِ اصلی این حرکت است که از نتایج آن، احقاق حقوق مادی و معنوی روستاها از طریق مطالبه و پیگیری­های اهالی است.

 

7- مسئوليت ­پذيري در میدان عمل بروز داده می­ شود.
 

  • قال رسول الله(ص): «كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِه»‏؛ همه شما موظف به رسیدگی و احساس تکلیف نسبت به یک دیگرید. [14]

 

8- رشته ­های تحصیلی جهادگران عمرانی، کابردی و اجرایی شده و علم با عمل همراه می ­شود.

 

9- جهادگران با فعالیت­های گروهی آشنا شده و عملاً در آن شرکت می‌كنند.

  • تفاوت برنامه‌ریزی ‌جهادی با برنامه‌ریزی‌های مدیریتی دیگر، نیاز به بسترسازی اجتماعی و ایجاد جنبش جمعی نسبت به تحقق یک آرمان مقدس است. احساس نیاز گروهی به تحقق اهداف، عنصر اصلى برنامه‌ريزى جهادی است و برنامه‌ها براى دستيابى به آن طراحى و سپس اجرا مى‌شوند. تمام كارها و وظايف مديران گروه‌جهادی، اعم از برنامه‌ريزى، تصميم‌گيرى، سازماندهى و كنترل، به منظور دستيابى به اين اهداف است. از این رو اهداف، مبناى برنامه‌ريزى، و هسته اصلىِ تمام وظايف و كارهاى مديران است و به اهداف، فعاليت‌ها، تلاش‌ها و حركت‌گروه‌جهادی جهت می‌دهد.

 

10- شعار «ما می­توانیم» اثبات و اشاعه می‌گردد.

  • برای رسیدن به این هدف بلند باید به نحوی برنامه­ریزی و مدیریت كرد که با همدلی و وحدت میان اهالی و جهادگران، اهالی منطقه هدف کار را از خود بدانند؛ یعنی خودشان در آغاز، ادامه و به پایان رساندن پروژهها نقش اساسی و محوری داشته باشند و   این‌کار فقط از طریق ايجاد انگيزه و تقويت روحيه عزتمندي اهالی منطقه هدف به وجود می­آید. باید توجه داشت که اثبات شعار «ما می­توانیم» و تقویت روحیه خودباوری، فقط با حضور چند نفر از جوانان و اهالی منطقه هدف در فعالیت­های گروه جهادی، امکان پذیر نیست.

 

11- جهادگران، سفيران كار و تلاش و خدمت [15] و الگوی جوانان و نوجوانان منطقه هدف هستند.

 

  • سفیر، حاملِ پیامی مهم است که فقط به خاطرِ آن مأموریتِ سفر یافته است.
  • الهام­گیری جوانان و اهالی منطقه هدف از رفتار و منش جهادیِ جهادگران، بزرگ‌ترین مأموریت آنها در حرکت‌های جهادی است.

 

 اينجاست که هر کدام از جهادگران گروه عمرانی در حرکت‌های جهادی يک «پيام­برِ فرهنگي» ميشوند. هر چند در حرکت‌های جهادي وظایف تخصصی عمراني را عهده‌دار باشند، ميتوانند سفیر یک پیام جاودانه باشند و اثری فرهنگی از خود به جاي گذارند.

 

 

پی نوشت:

[1]- صحیفه نور، ج 10، ص 261.

[2] - «بسیج سازندگی را شما در ردیف کارهایی ذکر کردید، اما انصافاً، خودش یک شعبة کارِ عظیم است»(بيانات رهبر معظم انقلاب، در جمع فرماندهان ارشد سپاه و بسیج 17/2/79).

[3] - سوره حجرات، آیه 15.

[4] - محسن قرائتی، تفسیر سوره حجرات، ص126.

[5] - اصول کافی، ج 2، ص 78.

[6] - بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در جمع جهادگران بسیج سازندگی 31/6/89.

[7] - قال الصادق(ع) «وَ انْظُرْ إِلَي مَنْ هُوَ دُونَكَ وَ لَا تَنْظُرإلَي مَنْ هُو فَوْقَك؛ امام صادق( ع) ميفرمايند: در امور مادي خود را با پايين تر ازخويش مقايسه نما نه بالاتر»(مفيد، محمد بن نعمان بغدادی، الأمالي، ص194).

[8]- صحیفه نور، ج 8، ص 300.

[9]- صحيفه نور، ج‏15، ص 492.

[10]- بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در دیدار جمعی از جهادگران کشاورزی، 14/10/82.

[11]- بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در حرم مطهر رضوی 1/1/1390.

[12]- «بروند در اینروستاها، اینجا مسجد ندارند، اینجا غسالخانه ندارند اینجا جادهندارند.»(بيانات رهبر معظم انقلاب، در جمع فرماندهان ارشد سپاه و بسیج 17/2/79).

[13]- بیانات مقام معظم رهبری(مدظله) در دیدار با اقشار مختلف مردم، 12/10/80.

[14] - مجلسي، محمد باقر، بحار الأنوار، ج72، ص38.

[15] - «در ميان مردم محروم مشغول كار ميشويد، جوانى كه در آنجاست، از شما الهام ميگيرد و شما ميشويد سفير تلاش و كار و خدمت و جهاد و مجاهدت.»(بیانات رهبر معظم انقلاب در جمع جهادگران بسیج سازندگی 31/6/89).

 

انتهای متن / فصل نامه انتهای افق